CIP 5 ขั้นตอน:
Cleaning กับ Disinfection ต่างกันอย่างไร?

สรุปสั้น ๆ: CIP คืออะไร

CIP ย่อมาจาก Cleaning in Place คือการทำความสะอาดอุปกรณ์ระบบปิดโดยไม่ต้องถอดทุกชิ้นออก เช่น ระบบถัง ท่อ ปั๊ม วาล์ว หรือเครื่องแลกเปลี่ยนความร้อน สารล้างและน้ำล้างจะถูกหมุนเวียนผ่านวงจรที่ออกแบบไว้ เพื่อให้สัมผัสพื้นผิวภายในที่ต้องทำความสะอาด

คำว่า “ล้าง” และ “ฆ่าเชื้อ” ไม่ใช่เรื่องเดียวกัน: การล้างมีเป้าหมายกำจัดคราบ ส่วนการฆ่าเชื้อหรือ sanitizing เป็นขั้นตอนลดจุลินทรีย์หลังทำความสะอาดแล้ว ระดับที่ต้องการอาจต่างกันตามสินค้า ความเสี่ยง และมาตรฐานของโรงงาน

ขั้นตอน CIP โดยทั่วไป

ลำดับต่อไปนี้เป็นภาพรวมเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่สูตรปฏิบัติงานสำเร็จรูป อุณหภูมิ เวลา อัตราการไหล ความเข้มข้น และลำดับจริง ต้องกำหนดและยืนยันผลตามอุปกรณ์ สารเคมี และ SOP ของโรงงาน

1. Pre-rinse: ล้างน้ำเบื้องต้นขับไล่ผลิตภัณฑ์คงค้างและคราบหลวมออกจากระบบ เพื่อเตรียมผิวสำหรับขั้นล้างหลัก
2. Alkaline wash: ล้างด่างมักใช้เมื่อมีคราบอินทรีย์ เช่น ไขมัน โปรตีน หรือน้ำตาล โดยต้องเลือกให้เข้ากับชนิดคราบและวัสดุ
3. Intermediate rinse: ล้างน้ำคั่นล้างสารด่างและคราบที่หลุดออก เพื่อไม่ให้เกิดการปะปนกับขั้นถัดไป
4. Acid wash: ล้างกรดเมื่อจำเป็นมักใช้จัดการคราบแร่ ตะกรัน หรือหินปูน โดยเฉพาะเมื่อคุณภาพน้ำและกระบวนการทำให้เกิดคราบลักษณะนี้
5. Final rinse และ Sanitizingล้างตกค้างตาม SOP แล้วทำขั้นฆ่าเชื้อด้วยสารหรือวิธีที่โรงงานรับรอง ก่อนระบายระบบและตรวจความพร้อมผลิต

กรดและด่างใน CIP ช่วยล้างคราบอะไร

กรดและด่างจึงมีบทบาทหลักเป็น การทำความสะอาด ไม่ควรถือว่าแทนขั้นตอนฆ่าเชื้อได้ การใช้สารใดก่อนหรือหลัง รวมถึงความถี่ของ acid wash ต้องอิงการตรวจคราบและการยืนยันผลของแต่ละโรงงาน

ฆ่าเชื้อควรครอบคลุมตรงไหนในระบบ CIP

เป้าหมายของวงจร CIP คือให้สารล้างและสารฆ่าเชื้อสัมผัส ทุกพื้นผิวภายในที่สัมผัสอาหาร ของวงจรนั้น ไม่ใช่เพียงถังหลักที่มองเห็นได้ โดยต้องพิจารณาเส้นทางการไหล จุดค้าง และความสามารถในการระบายออกของระบบร่วมกัน

• ด้านในของถังและหัวฉีดล้าง
• ท่อส่งผลิตภัณฑ์และข้อต่อ
• ปั๊ม วาล์ว และซีลในวงจร
• เครื่องแลกเปลี่ยนความร้อน
• หัวบรรจุหรืออุปกรณ์ที่สัมผัสผลิตภัณฑ์
• จุดปลายท่อและจุดที่อาจเกิดการค้าง

หากวงจรมีจุดที่สารล้างไปไม่ถึง หรือระบายออกไม่หมด จุดนั้นอาจกลายเป็นแหล่งสะสมคราบและจุลินทรีย์ได้ จึงควรมีจุดตรวจสอบและวิธีตรวจยืนยันความสะอาดตามแผนคุณภาพของโรงงาน

ข้อควรระวังก่อนนำไปใช้จริง

• อย่าคัดลอกเวลา อุณหภูมิ หรือความเข้มข้นจากไลน์ผลิตอื่นโดยไม่ตรวจสอบ
• ตรวจสอบ SDS ฉลาก และความเข้ากันได้ของสารกับโลหะ ซีล และพลาสติกในระบบ
• ป้องกันสารล้างหรือสารฆ่าเชื้อตกค้างก่อนเริ่มผลิตตามข้อกำหนดที่เกี่ยวข้อง
• บันทึกและทวนสอบผลการทำความสะอาด เช่น การตรวจด้วยสายตา การตรวจตามแผนโรงงาน และการทบทวน SOP

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำสำหรับกำหนดสูตร CIP หรือการเลือกสารเคมีเฉพาะหน้างาน ควรให้ฝ่ายผลิต คุณภาพ และความปลอดภัยร่วมยืนยันแผนก่อนใช้งานจริง

Organic Load และ Biofilm เกี่ยวข้องกับ CIP อย่างไร

Soil และ organic residues เป็นเหตุผลสำคัญที่การทำความสะอาดต้องมาก่อนขั้น microbial control เพราะสภาพพื้นผิวและสิ่งสกปรกอาจส่งผลต่อผลลัพธ์ของการฆ่าเชื้อ อ่านเรื่อง Organic Load กับประสิทธิภาพของสารฆ่าเชื้อ

ประเด็นด้าน hygiene หรือ cleaning ที่ไม่สม่ำเสมออาจเกี่ยวข้องกับ persistent microbial contamination ได้ จึงควรประเมินในระดับระบบ อ่าน Biofilm ในโรงงานอาหาร

PAA อยู่ตรงไหนใน CIP

Peracetic Acid (PAA) เป็น disinfectant chemistry ที่อาจพบใน sanitation หรือ disinfection applications ของอุตสาหกรรมอาหารและเครื่องดื่ม แต่ไม่ควรสรุปว่า PAA ต้องอยู่ในขั้นตอนใดเสมอ เพราะ process, product, equipment และ chemical program ของแต่ละโรงงานแตกต่างกัน

การเลือก Cleaning และ Disinfection Program ไม่ควรพิจารณาจากชนิดสารเพียงอย่างเดียว แต่ควรประเมินร่วมกับ process และ equipment จริง ดูข้อมูล Peracetic Acid (PAA) · PAA คืออะไร · เปรียบเทียบสารฆ่าเชื้อ · ดูผลิตภัณฑ์สารเคมี